Rewitalizacja na poziomie regionu

2010-03-19 11:05

fot: Unhindered by Talent/CC/Flickr

Rewitalizacja na poziomie regionu

W perspektywie najbliższych kilkudziesięciu lat wiele regionów Polski i świata, których gospodarka oparta jest o tradycyjne gałęzie przemysłu, stanie przed koniecznością szukania nowych, alternatywnych możliwości rozwoju, by przeciwdziałać i odpowiednio wcześniej zapobiec ich regresowi gospodarczemu.

Związane to będzie m.in. z powolnym wyczerpywaniem się złóż kopalin - podstawowych źródeł rozwoju wielu regionów, z ograniczaniem działalności i zamykaniem nierentownych kopalń, hut, bądź z restrukturyzacją lokalnej gospodarki opartej dotąd głównie na przemyśle ciężkim, która wynikać będzie z ogólnoświatowych trendów rozwojowych oraz zmian w sytuacji ekonomicznych państw.

Czynniki i uwarunkowania wpływające na rozwój miast i regionów w teraźniejszym świecie są bardzo zróżnicowane. Współcześnie, w przypadku największych miast świata i Europy, a w przyszłości prawdopodobnie także w przypadku kilku miast Polski, zasadniczy wpływ na ich rozwój będą mieć ponadnarodowe korporacje finansowe i gospodarcze.

Szans rozwoju mniejszych miast i regionów należy szukać w gospodarce, opierającej się głównie na potrzebach społeczności lokalnych i ponadlokalnych oraz na zasobach i walorach danego miejsca. Władze miast i regionów, których tradycyjna gospodarka w najbliższych latach może tracić na znaczeniu w skali krajowej i światowej muszą zdawać sobie sprawę z konieczności podejmowania zdecydowanych działań, które wpłyną pozytywnie w przyszłości na lokalny rynek pracy. W tym aspekcie pojawiać się będzie także wiele innych problemów i zagrożeń rozwojowych, np. nasilanie się zjawiska emigracji, głównie mieszkańców będących w wieku produkcyjnym.

Zrównoważenia rozwoju regionów należy upatrywać w dywersyfikacji gospodarki, rozwijaniu nowych, alternatywnych źródeł dochodów lokalnej społeczności. Jednym z rozwiązań może być rozwój sektora gospodarki związanego z obsługą ruchu turystycznego, z rekreacją i wypoczynkiem. Istnieje wiele przykładów regionów i miast, których obecna gospodarka opiera się głównie na eksploatacji i przetwarzaniu kopalin, na produkcyjnym przemyśle ciężkim, a które posiadają liczne walory endogeniczne-wewnętrzne związane z zasobami o charakterze historycznym, kulturowym i przyrodniczym.

Rozwój dziedzin gospodarki opartej na ,,eksploatacji" tych zasobów z jednoczesną realizacją np. projektów rewitalizacyjnych obszarów poprzemysłowych, może być pierwszym krokiem do rozwoju lokalnej gospodarki. Z drugiej strony, rewitalizacja zdegradowanych przestrzeni i terenów poprzemysłowych wraz z ogólną zmianą wizerunku danego regionu czy miasta jest szansą na przyciągnięcie nowoczesnych technologii opartych na wiedzy.

Należy jednocześnie zdawać sobie sprawę z faktu, iż nie wszystkie miasta i regiony będą mógły konkurować z innymi popularnymi regionami o ugruntowanej już pozycji na rynku turystycznym. Mając na uwadze silne strony i szanse rozwoju oraz przykłady z innych regionów, możliwe jest stworzenie takiej infrastruktury, której odpowiednie wypromowanie w połączeniu z występującymi bogatymi walorami, w przyszłości zaowocuje zwiększeniem zainteresowania turystów i stworzeniem silnego, regionalnego ośrodka turystycznego.

Wraz ze wzrostem jakości przestrzeni, wzrośnie atrakcyjność danego obszaru dla inwestorów zewnętrznych, niezwiązanych gospodarczo z turystyką i rekreacją. Wpłynie to pozytywnie na procesy dywersyfikacyjne struktury gospodarczej, powstawanie nowych miejsc pracy oraz pośrednio na ustabilizowanie się sytuacji demograficznej.

Doskonałym przykładem takich działań może być region Nord-Pas de Calais, położony w północnej Francji, nad kanałem La Manche, którego władze i mieszkańcy wykorzystali szansę rozwoju, jaką dały im kulturowe i przyrodnicze zasoby tej części kraju. Niezbywalnymi atutami Nord-Pas de Calais są ponadto bardzo dobra dostępność komunikacyjna oraz rozwinięta sieć transportowa.

Do końca lat 70. XX wieku był to jeden z najważniejszych regionów przemysłowych we Francji. Tutejsze zagłębie węglowe rozwinęło się w XIX i na początku XX wieku. Korzystna sytuacja gospodarcza z małymi wahaniami (wybuch I wojny światowej, kryzys ekonomiczny lat 30. oraz wybuch II wojny światowej) powodowała, że departamenty Nord i Pas de Calais dynamicznie się rozwijały, zwiększając z roku na rok liczbę mieszkańców. Pierwsze symptomy regresu przemysłu węglowego miały miejsce w drugiej połowie lat 50 XX wieku.

Wydobycie węgla zaczęło systematycznie spadać, by w roku 1973 osiągnąć poziom 27 mln ton węgla (dla porównania: w roku 1955 wydobyto 71 mln ton węgla). Rozpoczęto powolny i trudny proces restrukturyzacji przemysłu (zakończony w latach 90tych ubiegłego stulecia), którego głównym elementem było zamykanie nierentownych kopalń i innych zakładów.

Najważniejszymi problemami, z którymi musiały się borykać tutejsze władze samorządowe, były: problem zagospodarowania i rekultywacji terenów pogórniczych oraz proces odpływu ludności z miast i wsi. Głównymi działaniami w zakresie rozwoju regionu i odbudowie lokalnej gospodarki po upadku przemysłu ciężkiego były przedsięwzięcia mające na celu przyciągnięcie nowych inwestorów oraz zmianę wizerunku regionu.

Jednym z elementów tychże działań było stworzenie regionalnej strategii rozwoju turystyki i wypoczynku, której priorytetowymi celami było wzmocnienie wizerunku regionu Nord-Pas de Calais oraz nadanie turystyce i rekreacji realnego wymiaru gospodarczego. Do ich osiągnięcia niezbędne było stworzenie takiego programu rozwoju turystyki, który wskazywałby konkretne rozwiązania i przedsięwzięcia mające na celu doprowadzenie do sukcesu całego regionu.

Elementami tej strategii było przede wszystkim określenie powiązań instytucjonalnych pomiędzy podmiotami zainteresowanymi rozwojem turystyki na terenie regionu (m.in.: lokalne władze, sektor bankowy i finansowy, podmioty gospodarcze działające w sektorze turystycznym oraz mieszkańcy), działania mające na celu podnoszenie jakości produktu turystycznego i zagospodarowania regionu (m.in.: usługi i produkty, obsługa ruchu turystycznego, marketing, informacja i promocja oraz monitoring), a także sposób i zakres rozpoznania potrzeb rynku, zjawisk społeczno-gospodarczych oraz zasobów i walorów regionu. Ponadto, na terenie regionu Nord-Pas de Calais realizowany był również m.in. program Unii Europejskiej RESCUE, czyli projekt Regeneracji Europejskich Terenów w Miastach i Środowiskach Miejskich.

Efektem tych działań jest obecny stan, w którym Nord-Pas de Calais postrzegany jest jako region niezwykle atrakcyjny turystycznie, z bogatą ofertą dla różnorodnych grup klientów. Dzięki znaczącym inwestycjom w kulturę i turystykę, region jest bardzo chętnie odwiedzany przez turystów z Wielkiej Brytanii, Belgii i Niemiec. Ciekawostką jest fakt, iż region Nord-Pas de Calais jest drugim regionem Francji, po okręgu paryskim, jeśli chodzi o wielkość inwestycji w kulturę.

Sukces, jaki miał miejsce w regionie Nord-Pas de Calais: jego dynamiczny rozwój, znaczący wzrost zainteresowania turystów zewnętrznych a także diametralna zmiana wizerunku regionu, mogą być przesłankami do skorzystania z doświadczeń francuskich i wprowadzania w życie tego typu strategii w Polsce, dostosowanych do lokalnych warunków.

Władze i społeczności regionów, których gospodarka jest oparta głownie na przemyśle wyczerpywalnych zasobów przyrody, powinny ze znacznym wyprzedzeniem szukać nowych źródeł i możliwości rozwoju, by zapobiec stagnacji i regresowi regionu w przyszłości. Ten cel wydaje się niezwykle ważny, niezależny od opcji politycznych, aktualnych problemów i priorytetów działań. Jego realizacja stanowi bowiem o przyszłości, która zależy od nas już dziś.

W artykule wykorzystano publikację Górnośląskiej Wyższej Szkoły Handlowej-Instytut Turystyki, Szczyrk 2000, pt. ,,Planowanie turystyki na szczeblu regionalnym i lokalnym. Strategia, współpraca i finansowanie w województwie śląskim" oraz artykuł pt. ,,Koniec francuskiego górnictwa", ,,Biuletyn Górniczy", nr 5-6 (107-108) Maj - Czerwiec 2004.

Przemysław Walendzik